Dr. Josef Kühtreiber: Inleiding / Einführung / Introduction

Inleiding

Dr. Josef Kühtreiber, mijn (C.B.) oom, was bioloog met een grote belangstelling voor natuurbescherming, decennia voordat dit thema zich een in brede belangstelling kon verheugen. Hij gaf enkele tientallen jaren biologie-onderwijs aan gymnasia in Hall in Tirol en Innsbruck (Oostenrijk). Daarnast verzorgde hij talrijke lezingen voor volwassenen en leidde hij vele excursies die de flora en fauna van Tirol, het land waar hij - met uitzondering van de oorlogsjaren als hospik aan het front, trots erop in die tijd nooit een schot gelost te hebben - zijn hele leven woonde. Gezien zijn grote interesse in ornithologie (vogelkunde) werd hij een van de pilaren van de wetenschappelijke vogelobservatie in Oostenrijk en publiceerde hij diverse wetenschappelijke artikelen over ornithologische onderwerpen.

Maar hij was daarnaast ook een begaafd en productief auteur van drie boeken en een gedichtenbundel, van populair-wetenschappelijke artikelen, een uitstekende fotograaf alsmede de schrijver van serieuze en humoristische gedichten en proza, een oeuvre van meer dan 2000 pagina's. Typerend voor hem was het moeiteloos samengaan van fijnzinnig-poëtisch en tevens zeer vakkundig taalgebruik dat getuigt van een verbluffende creativiteit met diepgaande wetenschappelijke kennis, ontzag een eerbied tegenover de wonderen van de schepping, gepaard met milde ironie en zelfspot.

Groot was de liefde voor 'zijn' Tirol, de natuur van dit gebied en de eeuwenoude tradities van de - inmiddels voor een goed deel teloor gegane - boerencultuur. In vrijwel zijn gehele oeuvre komt deze verbondenheid sterk tot uitdrukking.

Maar Dr. Kühtreiber was niet alleen een man van woorden en vogels. De 900 tekeningen uit zijn nalatenschap tonen ons een zeer goede observator van de natuur en de mensen, met een diep-religieuze overtuiging en een vaste hand bij het tekenen en aquarelleren. Afgezien van enkele uitzonderingen zijn al zijn tekeningen van een klein formaat, meestal niet groter dan 5 x 8 cm. De meesten werden met kleurpotlood vervaardigd, deels (ook) met Oost-Indische inkt.

Uit deze 'schatkamer' wil ik hier een selectie uit de gedichten en prozastukken (alle in de Duitse taal) en uit de tekeningen presenteren.

De liefde voor het 'biologische' tekenen zat overigens al langer in de familie - zie de aparte pagina met enkele werken van zijn zuster, zijn vader en zijn grootvader.

Helaas kon van de meeste tekeningen en teksten de datum niet worden achterhaald.

Onderaan deze pagina vindt u alle links.

Einführung

Dr. Josef Kühtreiber, mein (C.B.) Onkel, war ein Biologe mit einem großen Interesse an Naturschutz, und das Jahrzehnte, bevor dieses Thema in Mode kam. Er unterrichtete einige Jahrzehnte lang Biologie an Gymnasien in Hall in Tirol und Innsbruck. Darüber hinaus hielt er zahlreiche Vorträge zu biologischen Themen vor Erwachsenen und leitete er viele Exkursionen über die Pflanzen- und Tierwelt Tirols, dem Land, wo er - abgesehen von den Kriegsjahren, die er als Sanitäter, stolz darauf, nie einen Schuß abgefeuert zu haben - sein ganzes Leben lang wohnte. Angesichts seines besonderen Interesses an der Ornithologie (Vogelkunde) leistete er sehr bedeutende Beiträge zur wissenschaftlichen Vogelbeobachtung in Österreich und veröffentlichte verschiedene wissenschaftliche Artikel zu ornithologischen Themen.

Er war aber auch ein sehr begabter und produktiver Autor von drei Büchern, einem Gedichtband und populärwissenschaftlichen Aufsätzen, ein guter Fotograf sowie der Verfasser von ernsthafter und humoristischer Lyrik und Prosa, mit einem Gesamtwerk von gut 2000 Seiten. Charakteristisch für ihn war die völlig mühelose Verbindung aus feinsinniger, poetischer, ja fast romantischer, sprachlich kunstvoller und fachlich makelloser Ausdrucksweise, umfassendem Wissen, Ehrfurcht vor den Wundern der Schöpfung und nicht zuletzt milder Ironie - von der er sich selbst nicht ausnahm.

Seine Heimat Tirol, deren Natur und die inzwischen fast entschwundene, traditionelle bäuerliche Lebenswelt dieses Landes liebte über alle Maßen, was in der Mehrzahl seiner Werke deutlich zum Ausdruck kommt.

Aber Dr. Kühtreiber war nicht nur ein Mann der Worte und Vögel. Die 900 hinterlassenen Zeichnungen zeigen uns einen sehr genauen Beobachter der Natur und der Menschen, mit einer tief religiösen Überzeugung, einer sicheren Hand beim Zeichnen und Aquarellieren. Abgesehen von wenigen Ausnahmen sind alle seine Zeichnungen sind sehr klein, meist nicht viel größer als 5 x 8 cm. Die meisten wurden mit Farbstiften und manchmal (auch) mit Tusche angefertigt.

Aus diesem "Schatz" möchte ich einige ausgewählte Gedichte und Prosastücke sowie eine kleine Auswahl aus den Zeichnungen präsentieren.

Die "biologische" Zeichenbegabung war gewissermaßen erblich vorgegeben. Auf einer separaten Seite stehen ein paar Kostproben seiner Schwester, seines Vaters und von einem der Großväter.

Leider sind die meisten Zeichnungen und Texte undatiert.

Alle Links finden Sie nachstehend.

Introduction

Dr. Josef Kühtreiber, my (C.B.) uncle, was a biologist with a deep interest in nature conservation, several decades before this topic became a "fashion". He taught biology for several decades at the high schools of Hall in Tyrol and Innsbruck (Austria). He gave many lectures to adults on biological subjects and showed them the beauty of plants an animals of his home country Tyrol on countless field excursions. He lived there all his life, with the exception of the years during the war which he 'spent' as a first aid medical assistant, being proud of the fact that he never used his gun in those years. Being particularly interested in ornithology he was one of the founding fathers of scientific bird observation in Austria and published various relevant scientific articles.

He was also a very gifted and prolific writer of three booksand a small collection of poems, of popular scientific articles and the author of serious as well as humoristic poems and prose, a talented photographer, with an oeuvre of some 2,000 pages. It was typical for him to combine effortlessly a highly cultivated, poetic, almost romantic language in a very typical style that abunds of very specific biological and hunting terms, universal scientific knowledge, respect and veneration towards the miracles of creation and a mild irony - from which he did not exclude his own person.

The country where he lived - the Austrian province of Tyrol -, its nature and the old traditions of the farming community, at present almost completely a thing of the past - were his great passion. This strong attachment is clearly present in the majority of his works.

But Dr. Kühtreiber was not only a man of words and birds. The 900 drawings he left show us a very keen observer of nature and people, with a deep religious belief, a quick yet precise drawing pen and, sometimes, paint brush. Practically all his drawings are small in size, measuring - with very few exceptions - not more than 2 by 3 inches. Most are made with colour pencils, sometimes (also) with Chinese ink.

Of this rich heritage I want to show on this site some selected lyrics and prose (all in German) and a small selection of his drawings.

The predilection for 'biological' drawings was inherited: a seperate page shows some examples created by his sister, his father and his grandfather.

Unfortunately the majority of the drawings and texts is lacking a date.

You will find all links at the end of this page.

Technische details

Voor zover niet anders vermeld zijn alle plaatjes op de schermresolutie van 72 dpi gescand.

Het auteursrecht rust bij mij (C.B.).

Technische Einzelheiten

Sofern nicht anders angegeben, wurden alle Bilder mit 72 dpi (also der Bildschirmauflösung) gescannt.

Das Urheberrecht ruht bei mir (C.B.).

Technicalities

Unless indicated otherwise, all scans were made at screen resolution (72 dpi).