[Ans Beer: www.thyturstadir.com]

Höfundur þessarar greinar kemur úr nokkuð óvæntri átt. Eftir að hafa þegar á barnsaldri, verið bitinn fímm sinnum af hundum, að ástæðulausu og þar að auki verið ofsóttur af hundum sem helst minna á Baskerville hundinn og eigundum þeirra, er höfundur haldinn hræðslublendnu hundaógeði. Hann lét fullyrðingar eigandanna, sem reyndu oft að leyna hinu illa innræti úlfa sinna "hann er alveg meinlaus greyið" sem vind um eyra þjóta. Hafa þessar skepnur það ekki sem aðal áhugamál að briðja bein? Þar að auki lykta þeir illa, hundarnir og eigendurnir stundum líka. Húsbændurnir eru einnig algerlega ónæmir fyrir gagnrýni og bæta gráu ofan á svart með því að segja: "Passaðu þig honum er illa við fólk eins og þig". Því miður talar höfundur hér af reynslu.

Djarfur frá Þyturstaðir, meistari

Síðan í apríl 1992 hefur höfundi þó snúist hugur, að minnsta kosti fræðilega, því hann hefur ekki enn fengið sér hund og eingöngu hvað varðar einn hundastofn. Hvaða stofn er það, spyr lesandi sig? Af því í hvaða blaði þessi grein birtist og af heiti greinarinnar er lesandinn væntanlega fyrir löngu búinn að ráða um hvaða hundastofn hér er að ræða, nefnilega hreinræktaðasta, Ijúfasta, hreinlegasta, gáfaðasta, litríksta, líflegasta og gælnasta hundastofninn. Þeim eina sem Huginn og Muninn hefur áhuga á það er íslenski hundurinn.

Þú spyrð auðvitað hverniggetur svona nokkuð átt sér stað. Einfalt. Morgunn einn í apríl 1992 var undirritaður vakinn upp með símtali, en í símanum var kona sem ég kannaðist ekki við, frú Beer-Schell í Vught á Hollandi. Samtalið snérist íyrst um íslenska þjóðbúninginn, þar næst um íslenska hestinn og að lokum um íslenka hundinn og það án þess að það heyrðist truflandi hundsgá í bakgrunninn. Þá þegar gaf Ans Beer-Schell í skyn hve mikínn áhuga hún hafði á íslenska hundinum og hvert væri aðal viðfangsefni hennar, en meira um það síðar. Einnig sótti hún um inngöngu í okkar ágætu samtök, sem að sjálfsögðu var vel tekið og að lokum lofaði ég að koma í heimsókn til hennar og hafa með mér myndir af hinum umræddu þjóðbúningum. Reyndar gat fróin þess hversu gömul hún er og getur höfundur upplýst að hún er áttræð. Þegar svo virðulegum aldri er náð, er engin ástæða til að leyna því lengur. Þegar höfundur lýsti aðdaun sinni á þreki hennar til þess að sjá tvo til þrjá hesta og átján hunda, þá svaraði hún að bragði: "Það er nægur tími til að hvíla sig þegar maður er dauður". Já, það er nokkuð til í því. Í framhaldi af þessu símtali varð það úr að ég fór í tvígöng á fund hestanna, hundanna og auðvitað nýja félagsmeðlimsins í Vught. Nú er sá sem þetta ritar þegar í þessu tölublaði búinn að geta þess að íslenkir hestar eru sérstakar og indælar skepnur. En að fínnast það sama um hunda er nokkuð sem kemur honum sannarleg á óvart. Reynsla hans hefur hingað til mótast af því að sjá íslensku hundana kom a gjammandi frá bóndabæjunum út á veginn fast upp að jeppa sínum og snúa síðan til baka.

Þegar undirritaður ásamt hinum tyrkneska nágranna og fylgdar manni sínum Özmen Igrek nálgaðist stofuglugga Ans Beer-Schell kvað samstundis við margradda hundakór. Þessar móttökur höfðu þau áhrif að untirritaður stífnaði upp af hræðslu við að verða bitinn og ætlaði ekki að þora innfyrir. Á ótrúlega skömmum tíma er ísinn brotinn. Okkur er vel tekið af Ans Beer-Schell og ferfættlingum hennar og við öndum léttar og pössum okkur vel að stíga ekki í hundaskít þegar að við göngum inn fyrir. Okkur kemur á óvart hversu vingjarnlegir hundarnir eru þar sem dilla rófunni og hvergi er skít að sjá. Það er einstakt að koma í svo snyrtilegt hús þar sem slíkur fjöldi hunda hefur aðsetur. Á litlu afgirtu svæði (hestagirðingin er mun stærri og er 50 metra í burtu) ærslast eldri hundarnir að vild innan um hina 7 vikna gömlu hvolpa, sem að komið verður í fóstur þegar þeir verða 8 vikna.

Ans Beer-Schell sýnir Özmen hvernig á að halda á hvolpi á réttan hátt, sem gerir það að verkum að nágranni minn er sleiktur í framan eins og Magnum íspinni. A meðan Ans Beer-Schell fer út í hestagirðingu, tillum við okkur á bekkinn í garðinum. Eftir að við höfum kallað til hundanna koma um leið tveir og setjast í fangið á okkur, óðfúsir að láta klappa sér. Þó hafa þeir aðeins þekkt okkur í fímm mínútur. Hvor okkar situr því með 13 kílóa þungt gult og svart iðandi loðið dýr á hnjánum.

Eftir að Ans Beer-Schell er kominn til baka dreg ég upp minnisblað með spurningum og hef að spyrja hana spjörunum úr um þetta sérstæða áhugamál hennar, eða réttara sagt köllun. Hvernig er ástand þessa stofns? Hvernig datt þér þetta í hug? Hversu lengi hefur þú staðið í þessu? Hve margir hundar hafa komið héðan? Hvað éta þeir? Hvernig þrífur þú þá? Hvert lætur þú hvolpana? Hvaða liti er um að ræða? Fá svona hundar einhverntíma verðlaun? Hefur verið skrifað um þá áður? Eru þeir hlýðnir? Hversu gamlir verða þeir? Eftir að hafa fengið upplýsingar frá henni og tímaritsgreinum sem hún fékk mér og með hjálp alfræðibókar get ég upplýst ykkur um eftirfarandi. Eitt er víst, að ef dæma má af öllum blaðagreinum um þetta efni, að Ans Beer-Schell hefur með frumkvæði sínu og vinnu sinni átt mikinn þátt í því að halda íslenska hundastofninum hreinum og að bjarga honum frá því að deyja út.

Í margar aldir blandaðist íslenki hundurinn ekki öðrum stofnum og þróaðist í að verða mjög úthaldsgóður við að leita að kindum í djúpum snjósköflum og að halda hestastóði saman og var þar að auki mjög vingjarnlegur. Hann hefur að mestu tapað veiðieðli sínu og er því lítt tengdur forföður sínum úlfínum. Vegna skynsemi sinnar varð hann ómissandi bændum á Íslandi. Góður hundur var jafnvirði a.m.k. tveggja hesta og einnar kindar.

Vegna ótal hundapesta á fyrri öldum var stofninn að deyja út. Um miðja þessa öld var íslenski hundurinn orðinn mjög sjaldgjæfur. Ensk kona flutti nokkur hreinræktuð dýr frá norður og vestur hluta Íslands til Englands og hóf þar ræktun þeirra. Það var ekki fyrr en á sjöunda áratugnum sem að farið var að setja á stofn ræktunarstöðvar á Íslandi. Árið 1985 hefur svo Ans Beer-Schell starfsemi sína. Hún fær fyrstu dýrin frá Danmörku, þar sem ræktun stofnsins er einnig stunduð og frá Þýskalandi. Henni er að þakka að 62 hundar hafa komist á legg í Heikantstraat 4 í Vught. Og þetta eru ekki neinir flækings hundar. Einn þeirra hefur orðið heimsmeistari í Valencia á Spáni 1992 og a.m.k. 9 sinnum hafa þeir orðið Hollandsmeistarar.

Það eru næstum allir litir leyfílegir í íslenska hundastofninum. Sérstaklega er gulbrúni liturinn algengur og einnig hvítleitur. Jafnvel svartur með stöku hvítum dílum, eða brúnn litur eru leyfílegir. Einn af þessum sjaldgæfu brúnu hundum sá ég hjá hesta eigendunum Nicole C. og Jóni B. Þeir eru ekki matvandir og engin vandræði á að halda þeim hreinum. Þessir hundar eru mjög gæfir og því góðir leikfélagar fyrir börn og gefa köttum ekkert eftir hvað hreinlæti varðar. Mest gagn og gaman af íslenska hundinum hafa þó bændur og dreyfbýlisbúar. Það er að segja fólk sem hefur tök á að veita hundunum næga hreyfingu. Þeir eru sérstaklega kraftmiklir. Þú hefðir átt að sjá hvernig sex þeirra drógu Ans Beer-Schell á eftir sér á gönguferð um nágrennið. Engu að síður eru þeir mjög hlýðnir þegar á parf að halda. A bóndabasjunum hlaupa þeir allan dag og leika sér. Í Hollandi nota ávaxtabændur þá sem fuglahræður. Árið 1979 fór ég í útreiðatúr um Ísland og var þá íslenskur hundur með í förinni, hann hljóp í þessari ferð a.m.k. þrisvar sinnum lengri vegalengd heldur en hestarnir lögðu að velli.

Þessir hundar verða óvenju gamlir. Ans Beer-Schell greindi frá hundi sem hafði orðið 18 ára. Ef þú hefur áhuga á að eignast slíkan hund og vilt vita hvað hann kostar, þa verður þú að afla upplýsinga um það hjá Ans Beer-Schell sjálfri (sími +31 (73) 6565443). Þegar hún er ekkí heima er símsvarinn opinn. Hins vegar lætur Ans Beer-Schell ekki hvern sem er fá slíkan hund. Hún athugar gaumgæfíleg hvernig henni líst á kaupandann og hvort hann ætlar að veita hvolpinum gott atlæti. En það verður að taka því og þú getur alla vega notað taekifærið og dáðst að hundunum hennar.

C.B.
Með nokkrum pennastrikum eftir René ter Doest.
þyðing: Sigurjón Helgason